Home Ga phim Asghar Farhadi và sức mạnh của nền điện ảnh “không bạo lực,...

Asghar Farhadi và sức mạnh của nền điện ảnh “không bạo lực, không cảnh nóng”

184
Asghar Farhadi

Kể câu chuyện về một phụ nữ bị cưỡng bức, sau đó, người chồng của cô thực hiện một cuộc trả thù “máu lạnh”… Đạo diễn sẽ làm như thế nào khi phim ông không được phép có cảnh nóng, cảnh bạo lực?

Asghar Farhadi
Giành 2 giải Oscar ở tuổi 44, đạo diễn Asghar Farhadi là niềm tự hào của điện ảnh Iran.

Điện ảnh Trung Đông nói chung và điện ảnh Iran nói riêng đang có rất nhiều điều để kể cho thế giới, và thế giới (mà đại diện đỉnh cao là giải thưởng điện ảnh Oscar) đang chứng minh rằng tiếng nói điện ảnh kỳ lạ ấy đang được lắng nghe một cách đầy chăm chú.

Ở hạng mục Phim nước ngoài xuất sắc nhất tại giải Oscar 89, The Salesman (Người bán hàng), phim của đạo diễn người Iran – Asghar Farhadi – đã giành chiến thắng, đem về vinh quang thứ hai tại giải Oscar cho sự nghiệp của vị đạo diễn 44 tuổi.

Trước đây, Asghar Farhadi đã từng được biết tới với phim A Separation (Ly thân, 2011) – phim nước ngoài giành chiến thắng tại cả giải Oscar và giải Quả Cầu Vàng.

Sự đổ vỡ của “ngôi nhà xưa yêu dấu”

Câu chuyện của The Salesman kể về một cặp vợ chồng trẻ – Emad và Rana – họ là hai diễn viên chính đang tham gia vở diễn của một nhà hát, vở Death of a Salesman (Cái chết của người bán hàng) của nhà văn nổi tiếng Arthur Miller.

Cuộc sống gia đình của cặp đôi bị ảnh hưởng sau khi họ chuyển tới sống trong một căn hộ mà người thuê trước đó là một cô gái bán hoa. Sau khi chuyển tới sống ở đây, Rana đã bị một khách hàng của cô gái bán hoa… đột nhập vào nhà cưỡng bức, đánh đập. Vụ việc đã đẩy chồng cô – Emad đến khát khao trả thù không thể kiểm soát.

Asghar Farhadi

Asghar Fashadi nhìn thế giới văn minh hiện đại hay quê hương Iran của ông như là sự đổ vỡ tận nền tảng ngôi nhà xưa yêu dấu, thay vào đó là những tòa nhà bê tông mới nhưng chưa thành hình, ở đó, con người bị bần cùng hóa không chỉ về nơi ăn chốn ở mà cả về nhân cách. Cái phải tan vỡ, đi vào quá khứ thì dùng dằng chưa đi được, cái phải đến thì mới chỉ đứng được một chân trên đống đổ nát, con người đối diện với nỗi thống khổ dày vò và không biết phải sống như thế nào để được yên ổn, hạnh phúc.

Xét cho cùng, đó là bi kịch nhân sinh của mọi cá nhân ở bất cứ thời đại nào nhưng vấn đề nằm ở chỗ: nỗi thống khổ ấy có lấp lánh nhân tính, có hơi ấm của bàn tay khi chìa ra bắt tay người khác hay là sự oán thán nghịch cảnh đầy thù hận? Đạo diễn kiêm biên kịch Asghar Fashadi bộc lộ tài năng xuất chúng chính ở điểm này.

Tiêu đề của bộ phim nhắc đến tác phẩm “Cái chết của người bán hàng” của Arthur Miller, những buổi tập kịch trong một bộ phim đã tạo nên một nền tảng quan trọng cho câu chuyện về Emad và Rana. Nếu trong vở kịch của Miller, người bán hàng Willy Loman mô tả sự sụp đổ của giấc mơ Mỹ, The Salesman dường như mô tả sự sụp đổ của giấc mơ của một giá trị cốt lõi Iran.

The Salesman có sự kịch tính, căng thẳng bất ngờ. Điều này vốn khá xa lạ với cách làm phim “trầm đều” của đạo diễn Farhadi trước đây. Phim hiện được xem là bước đột phá mới của điện ảnh Iran, khi kịch tính được đẩy lên cao, đưa lại cho người xem cảm nhận mới mẻ.

Kết cấu “truyện lồng truyện” 

The Salesman được xây dựng với kết cấu truyện lồng truyện.

Câu chuyện về lòng tự tôn và sự trả thù cùng hiện diện trong cuộc sống của cặp vợ chồng diễn viên và cả ở trong vở kịch mà họ diễn ở nhà hát.

Kết cấu truyện lồng truyện thực ra không phải mới, bởi nó đã có từ rất lâu trong văn học Hồi giáo với đại biểu lớn nhất là tác phẩm Nghìn lẻ một đêm (One Thousand and One Nights). Cái hay của Asghar Farhadi là đã thể nghiệm điều này một cách khéo léo trong điện ảnh. Nhờ đó, người xem có sự liên tưởng sâu hơn, đặt các câu chuyện trong sự so sánh, sự trùng hợp đến ngỡ ngàng, giữa vỡ kịch (hư cấu) của Rana và Emad đã diễn và bi kịch đời thực (đang diễn ra).

Asghar Farhadi

Có lần khi Rana trở về nhà trước Emad, cửa để ngỏ, cô tưởng chồng mình trở về, nhưng không phải… Một người đàn ông lạ mặt đã chạm vào tóc cô giống như cách mà chồng cô vẫn thường làm khiến Rana nhầm lẫn. Cô bị tấn công trong phòng tắm. Ở đây, người xem sẽ thấy bạo lực và cảnh nóng được xử lý rất cẩn thận để phù hợp với những chuẩn mực của một nền điện ảnh Hồi giáo, vừa đủ để người xem hiểu rằng Rana đã bị đánh đập và cưỡng bức. Diễn xuất của nữ diễn viên Taraneh Alidoosti xa cách, lạnh lùng, khiến ngay cả người xem cũng cảm thấy mệt mỏi, khó chịu, kể từ sau khi cô trở về nhà từ bệnh viện.

Rõ ràng, nhân vật Rana đã bị khủng hoảng nặng nề, trong cô đầy nỗi ám ảnh sợ hãi. Chồng cô – Emad – rất cảm thương với nỗi đau của vợ và đã tìm mọi cách để cùng cô đương đầu với sự việc, nhưng càng lúc anh càng không thể chịu nổi những bất ổn ngày càng tăng tiến ở Rana. Ngôi nhà từ một chốn đi về yên bình trở thành hiện thân của sự đe dọa.

Hai vợ chồng quyết định không báo vụ việc cho cảnh sát để Rana không phải đau khổ thêm vì những câu hỏi chi tiết chắc chắn sẽ được đặt ra, thay vào đó, tự Emad tiến hành một cuộc truy tìm và trả thù… như một cách để “đền tội” cho việc đã không thể bảo vệ vợ mình. Kể từ đây căng thẳng gia tăng…

Nam diễn viên Shahab Hosseini (nam chính của A Separation và The Salesman) đã diễn xuất rất đạt, khi thái độ của nhân vật Emad chuyển từ dịu dàng, quan tâm sang giận dữ, đáng sợ. Quyết tâm trả thù một cách đau đớn đối với kẻ đã gây ra đau đớn cho vợ chồng mình, Emad giận dữ và thèm khát trả thù.

Nhưng cuộc trả thù ấy thực ra vì danh đự bản thân anh hơn là vì thương xót cho nỗi đau của vợ. Họ không đi trình báo cảnh sát, một phần cũng để giữ thể diện cho Emad – người đàn ông trong gia đình. Kế hoạch mà Emad âm thầm dựng lên để xoa dịu lòng tự tôn bị tổn thương được vạch ra rất khôn ngoan và lạnh lùng…

Khán giả đóng vai trò “thẩm phán”

Một chi tiết thú vị trong phim của đạo diễn Asghar Farhadi, đó là sự xuất hiện của những cánh cửa. Những chi tiết ấy xuất hiện trở đi trở lại, như một ẩn dụ về mối tương tác giữa con người và xã hội. Khi cánh cửa khép lại, người ta trở về với cuộc đời riêng; khi cánh cửa mở ra, số phận một người lại hòa vào bối cảnh chung của xã hội.

Chia sẻ về bộ phim, đạo diễn Asghar Farhadi từng nói: “Chính trong khủng hoảng, chúng ta hé lộ bản thân mình. Phim, đối với tôi, giống như một phiên tòa xét xử. Người xem chính là thẩm phán”. Một khi khủng hoảng xảy ra, các nhân vật bắt đầu hiểu lầm nhau, xúc cảm rối loạn, khía cạnh đen tối trong tâm hồn mỗi người bắt đầu hé lộ.

“Tôi không bao giờ xây dựng nên những nhân vật mà người xem có thể nói ngay rằng họ thích hay không thích. Nếu phải tóm tắt một từ về các nhân vật của mình, tôi sẽ dùng từ cảm thông. Đó là cách phản ứng của tôi đối với điện ảnh thế giới hôm nay; các nhà làm phim bây giờ quá vội vã trong việc xây dựng nhân vật một cách rạch ròi tốt xấu, mà không hiểu rằng nhân vật tốt cũng có mặt tối và nhân vật xấu cũng cần có cơ hội để biện hộ”, Asghar Farhadi từng chia sẻ về phim.

Mỗi chuyện phim của đạo diễn Farhadi luôn khắc họa những vấn đề rất đời thường đối với con người nói chung, được đặt trong bối cảnh văn hóa Iran nói riêng, đó là sự căng thẳng trong hôn nhân của A Separation, là cách con người ta biến đổi khi đứng trước khủng hoảng trong The Salesman. Nó không phải là câu chuyện của riêng quốc gia nào, mà dường như đang hiện hữu trên khắp thế giới.

Giữa một nền điện ảnh kỳ lạ “không bạo lực, không cảnh nóng”, Asghar Farhadi – bằng tài năng “bậc thầy”, đã tạo nên những bộ phim kỳ lạ, khởi đầu từ những câu chuyện rất đời thường nhỏ nhặt, vậy nhưng, ông đã tìm được cách để đến với giải thưởng điện ảnh Oscar danh giá nhất hành tinh và được tôn vinh như thế.

Trần Phong (tham khảo Guardian)