Home Gác sách Pyjama sọc: Chuyện về hai đứa trẻ, hai thế giới và cái...

Pyjama sọc: Chuyện về hai đứa trẻ, hai thế giới và cái nắm tay định mệnh

253
Chú bé mang pyjama sọc

Một tình bạn thiêng liêng, trong sáng giữa hai cậu bé lên 9 thoạt đầu khiến người đọc nhẹ lòng, hạnh phúc nhưng sau đó là sự thảng thốt, bứt rứt khôn nguôi…

Chú bé mang pyjama sọc (The Boy in the Striped Pyjamas) của nhà văn John Boyne viết về hành trình của một cậu bé 9 tuổi, Bruno. Dù rằng nó không hẳn là dành cho trẻ em 9 tuổi đọc. Bởi cốt truyện là một chuỗi trải nghiệm, là chặng đường khai sáng tư duy non nớt của chú bé nhân vật chính, nhưng cũng là bài học chua chát để người lớn nhìn lại mình, nhìn vào đồng loại.

Chú bé mang pyjama sọc

Bối cảnh câu chuyện xảy ra ở nước Đức, vào thời chiến tranh thế giới thứ 2 đang diễn ra khốc liệt. Cuộc sống của Bruno trước biến cố rất êm đềm bên người mẹ giàu tình thương cùng với bố là sĩ quan có địa vị. Thế rồi vào một ngày nọ, Hitler ghé thăm ngôi nhà yên bình ấy, thăng chức cho bố cậu bé, và rồi họ bắt buộc phải chuyển nhà đi, tới một khu vực gọi là “Out-with”.

Ngày đến nơi ở mới, Bruno rất buồn vì nhớ đám nhóc cùng lớp cũ, nhớ những lúc được chạy loanh quanh chơi đùa trên các con phố hoa lệ. Tại đây, cậu bé bị cấm ra khỏi nhà, bị theo dõi sát sao, không còn bạn bè, có gia sư riêng đến tận nhà để dạy. Thế nhưng, (lại) một ngày nọ, Bruno nhìn thấy phía xa xa có một “trang trại”, và hành trình của cậu bé bắt đầu từ đây.

Bruno gặp Shmuel.

Shmuel là người Do Thái.

Hai đứa trẻ trở thành bạn bè.

Gần như mọi ngày, Bruno đều tìm cách trốn ra “trang trại” để trò chuyện cùng Shmuel. Hai cậu bé đôi lúc chỉ ngồi nhìn nhau, chia nhau cái bánh, kể câu chuyện về một ngày dài, chơi cờ vua,… Shmuel tỏ ra là một đứa trẻ hiểu biết mọi thứ xung quanh hơn, bởi đã trải qua nhiều đau khổ mà Bruno chưa từng biết được. Từng ngày, từng ngày trôi qua như thế cho đến cao trào lớn nhất của truyện: Bruno quyết định giúp Shmuel cùng đi tìm cha của bạn mình.

Chú bé mang pyjama sọc

Khi mới bắt đầu đọc, hình ảnh nước Đức thế kỉ trước được miêu tả rất lung linh, an bình. Các buổi tiệc diễn ra thường xuyên, binh lính đi tuần trên mỗi con phố, đôi lúc xe hơi của vị quan chức cấp bậc lớn nào đó chạy ngang, lũ trẻ quý tộc nô đùa, rượt đuổi nhau, cười nắc nẻ vô cùng thoải mái. Những trang sách sau đó, mạch truyện tập trung hơn vào nhân vật Bruno, dẫu cho nội tâm của cậu bé này cũng chẳng được miêu tả gì đặc biệt. Thậm chí, toàn bộ nhân vật khác như ông bố, bà mẹ, người chị, giúp việc,… vẫn nhạt nhòa và chẳng có chút gì nổi bật hẳn lên.

Cứ vậy, qua hầu hết các chương truyện, John Boyne từng bước dẫn lối người đọc như một nghệ sĩ piano lướt nhẹ nhàng qua các phím đàn. Cho đến khi sự ngu dốt của chiến tranh vốn được tiếp cận êm đềm bỗng nhiên được John Boyne mở bung ra ở những chương cuối. Như dội một gáo nước lạnh vào mặt Người Chỉ Huy, cũng là dội một gáo cay đắng vào lòng người đọc. Đột ngột, hết sức đột ngột, ta thấm thía rằng với những bộ óc chỉ huy, cái chết trong chiến tranh nghiễm nhiên và nhẹ bẫng như một cọng lông nhưng từng sinh mệnh vô tội ra đi đem theo mất mát lớn tới nhường nào. Nó đục thủng những lỗ lớn trong trái tim người ở lại, để lại máu rỉ ra và những khoảng không đớn đau vô hạn. Cùng lúc đó, những người cướp đi sinh mạng ấy cũng bán đi hết những phần thương yêu, phần nhân văn trong tim để đổi về cho mình vinh quang giả dối và một trái tim rỗng tuếch.

Các chương gần cuối của truyện hướng sự tập trung của mình vào hình ảnh “hàng rào dây thép gai”. Phân đoạn đó, bên trong là Shmuel, một đứa trẻ Do Thái, sống trong khu trại tập trung, bị bóc lột sức lao động, bị hành hạ, đánh đập, chứng kiến nỗi đau người thân quen bị giết, và quan trọng, Shmuel mặc một “chiếc áo pyjama sọc – theo nhận xét của Bruno”. Ngược lại, ngồi phía ngoài hàng rào là Bruno, con của vị sĩ quan Đức tiếp quản khu trại đó, sống trong tòa nhà cao 3 tầng với vườn tược rộng rãi, người giúp việc ngược xuôi. Hàng rào như ranh giới giữa hai thái cực, biên giới của sự sống và cái chết. Trên nền khung cảnh như thế, nổi bật lên 2 đứa trẻ ngây thơ, trong sáng, bên nhau như những người bạn bình thường, không có địa vị, không có khoảng cách. Bruno và Shmuel là hai điểm sáng trong hoàn cảnh đối lập cùng cực mà cuốn sách này khắc họa.

Đoạn kết khép lại bằng một cảnh tượng nhói lòng trong thinh lặng của người đọc, giữa bối cảnh nhộn nhạo, ồn ào của nhóm người đi cùng hai đứa trẻ. Chúng không hề biết rằng nơi mình đang đến là đâu, cũng chẳng biết sắp có chuyện gì xảy ra tiếp theo nữa.

“Cậu là bạn thân nhất của tớ, Shmuel ạ,” cậu nói. “Bạn thân nhất đời của tớ.”

[…]

Rồi sau đó, căn phòng trở nên rất tối và không hiểu vì sao, bất chấp những lộn xộn diễn ra sau đó, Bruno nhận ra mình vẫn đang nắm tay Shmuel và không gì trên đời có thể thuyết phục cậu rời bàn tay đó ra.”

Và rồi màn đen khép lại.

Đây là một quyển sách nói về chiến tranh, nhưng không có máu me, không miêu tả cái chết, không tiếng súng đạn. Nó như những điều trong vòng lặp diễn ra mỗi ngày. Mặc trời vẫn mọc, hai đứa trẻ vẫn nắm tay nhau, có một gia đình quý tộc đổ xô đi tìm đứa con quý hóa của mình.

Nếu biết đây là cuốn sách về nỗi đau “diệt chủng” thì ắt hẳn bạn đã chuẩn bị tâm lý cho một cái kết buồn trào nước mắt. Nhưng không. Nó chỉ đọng lại trong đầu chúng ta hình ảnh hai đứa trẻ, hàng rào, đôi bàn tay nắm lấy nhau, nước mắt người mẹ, và màn đen. Nó day dứt, đau đớn dẫu chẳng có một câu văn nào nói lên sự tàn bạo.

Suy cho cùng, chúng đều là con người. Những linh hồn bé bỏng ngây thơ.

“Nếu bạn định bắt đầu đọc cuốn sách thật, bạn sẽ được trải qua một hành trình với một cậu bé chín tuổi tên là Bruno (dù đây không hẳn là sách dành cho trẻ chín tuổi). Và chẳng sớm thì muộn bạn sẽ cùng Bruno đến một hàng rào. Những hàng rào như vậy vẫn tồn tại ở khắp nơi trên thế giới. Chúng tôi hy vọng không ai trong chúng ta phải vượt qua một hàng rào như vậy trong đời.” (Irish Times)

SuSu