Home Ngăn kéo Ừ thì người ta cũng là con gái của mẹ

Ừ thì người ta cũng là con gái của mẹ

116
Miley Cyrus

Những ngày đầu tháng Bảy năm 2019, giọng hát vừa trong, cao, khàn vừa nhấn gằn từng chữ của Miley Cyrus khiến tôi phải tìm hiểu những gì cô ấy hát:

Hallelujah, I’m a freak

I’m a freak, hallelujah

Every day of the week I’ma do ya

Like I want to

I’m a Nile crocodile, a Piranha

Oh my God, she got the power

Oh, look at her, she got the power

So-so, so don’t fuck with my freedom

I came back to get me some

I’m nasty, I’m evil

Must be something in the water or that I’m my mother’s daughter

Don’t fuck with my freedom

I came back to get me some

[…]

MV đạt gần 50 triệu lượt xem trên YouTube của Miley có nhan đề Mother’s Daughter (Con gái của mẹ).

Cô gái trong bài hát tự nhận mình lập dị, là quỷ, là phù thủy, là cá sấu sông Nile, là Piranha – loài cá hung dữ có thể xẻ cả thịt một con bò… Nhưng dù có hổ báo cáo chồn cỡ nào thì cô ấy vẫn “Phải là cái gì đó trong nước hoặc con là con gái của mẹ”. Phải chăng mỗi cô con gái đều ít nhiều là bản sao của mẹ, như chiếc bóng soi vào trong nước? Hay bản thân Miley đang dần thấm thía rằng mỗi người trong chúng ta là một phần tử của những cổ mẫu (archetype) tự nhiên?

Hai bong bóng màu hồng hình núm vú cọ vào nhau, băng vệ sinh, quần chip gai, những dáng ngồi khó đỡ, cú thè lưỡi liếm láp đặc trưng của Miley… và vô số những chi tiết lẽ ra cần hết sức kín đáo lại được phơi bày khá thoải mái trong MV. Thế nhưng, chúng vui tươi, sinh động, ngọt ngào và có phần mạnh mẽ chứ không dung tục. Vết sẹo nằm ngang phần bụng dưới – dấu vết của lần sinh mổ khiến không ít phụ nữ khổ sở tìm cách làm mờ bớt – được đồng dạng với chiếc fermeture (dây kéo) mở ra những điều kì diệu bên trong. Những hình ảnh ấy nhắc nhớ người xem phong trào dùng sản phẩm âm nhạc để đấu tranh nữ quyền ở một vài thập niên trước, với nhiều ca khúc xoáy vào các chủ đề như cưỡng hiếp, quyền bình đẳng cho phụ nữ và tính dục. Các đàn chị của Miley như Lady Gaga, Beyoncé… cũng có nhiều sản phẩm mang khuynh hướng này và rất thành công. Vì thế, trong MV của Miley, những dòng chữ như “Mỗi phụ nữ là một kẻ bạo loạn”, “Trinh tiết là một kiến tạo xã hội”, “Tội lỗi nằm trong mắt bạn”, “Không phải là phụ thể”, “Tôi tự do”, “Cơ thể của tôi – luật lệ của tôi”… tiếp tục khẳng định các tuyên ngôn nữ quyền và bày tỏ sự ủng hộ cộng đồng LGBT, tuy không mới mẻ nhưng cần thiết, vì tiếng nói của một ngôi sao ca nhạc thế giới chắc chắn có sức ảnh hưởng nhất định đến các quan niệm xã hội.

Dàn diễn viên trong MV Mother’s Daughter cũng vô cùng đặc biệt. Hầu hết họ là những phụ nữ ở đủ mọi lứa tuổi, bé nhất là nhà hoạt động xã hội “Mari” Copeny chỉ mới 11 tuổi, lớn nhất có lẽ là Tish Cyrus – thân mẫu của Miley Cyrus. Gây chú ý nhất MV là người mẫu da đen chuyển giới, khuyết tật và đang niềng răng Aaron Philip. Gương mặt và thân thể cô được trang trí như một ma-nơ-canh với tông màu đồng, thần thái sắc lạnh, gợi cảm. Ngoài ra, MV còn hiện diện nghệ sĩ biểu diễn Angelina Duplisea, người mẫu chuyển giới Casil McArthur, người mẫu Vendela, vận động viên trượt ván Lacey Baker, ca sĩ Melanie Sierra, vũ công Amazon Ashley, vũ công Paige Fralix, vũ công Tydryn Scott… Tất cả họ đều được mẹ đưa đến cuộc đời này, để làm nhiều điều dị thường lẫn phi thường, và còn để xuất hiện trong MV truyền cảm hứng về phụ nữ của Miley. Mỗi nhân vật thoáng qua chừng mươi giây nhưng nắm giữ thông điệp rất rõ ràng. Angelina Duplisea béo núc ních gợi nhớ các bức họa khỏa thân thời Phục hưng, đồng thời chống lại các tiêu chuẩn sắc đẹp làm cho phụ nữ bị ám ảnh, thậm chí tàn hại hình vóc của chính mình. Melanie Sierra đội vòng hoa tựa một nữ thần, áp em bé vào bờ ngực trần tạo liên tưởng đến trào lưu “giải phóng núm vú”, bộc lộ vẻ đẹp tự nhiên, bình thường hóa chức năng cho con bú của bộ ngực phụ nữ thay vì tình dục hóa chúng… Miley cũng hóa thân thành Joan of Arc – một Hoa Mộc Lan dám nghĩ dám làm của phương Tây nhưng số phận bi thảm hơn. Có thể nói, sau những màn khẳng định bản thân bốc đồng và chệch choạc, Mother’s Daughter cho thấy tiến bộ vượt bậc của riêng Miley trong việc hiểu về nữ quyền.

Một tháng sau khi Mother’s Daughter ra mắt, tình cảm vợ chồng Miley cũng tan vỡ. Có thể, bài hát là cách Miley thông báo sớm với khán thính giả về cuộc hôn nhân ngắn ngủi, “Kể từ giờ em sẽ sống vì em” hay “Em trở về đúng nghĩa trái tim em”. Giữa giông bão, Miley đăng lên trang cá nhân: “Đừng cố gắng đấu tranh với quy luật phát triển bởi vì bạn sẽ không bao giờ chiến thắng. Giống như ngọn núi tôi đang đứng đây, nơi từng nằm sâu dưới nước, kết nối với cả châu Phi. Thay đổi là điều tất yếu phải xảy ra. Ngọn núi Dolomites không hình thành sau một đêm, mà trải qua hàng triệu năm mới có được vẻ đẹp tráng lệ này. Bố từng nói với tôi rằng: ‘Tự nhiên không cần vội vã nhưng luôn đúng thời điểm’. Câu nói ấy khiến trái tim tôi bình yên và hy vọng nó là sự thật. Tôi được dạy dỗ để tôn trọng hành tinh này và sự phát triển của nó, và tôi cũng muốn làm điều tương tự với chính mình”. Trước đó, khi vẫn còn chung một nhà với Liam Hemsworth, Miley đã trả lời như này khi được hỏi về vấn đề con cái: “Chúng ta đang xử lý một hành tinh đầy những vấn đề nên tôi sẽ không mang con mình đến thế giới này đâu. Chờ cho đến khi tôi cảm thấy bọn trẻ có thể được sống trên một trái đất tươi xanh và trong lành, chứ lúc này tôi sẽ không để em bé đến giải quyết chuyện đó được”. Lời lẽ của Miley đang được cả thế giới truyền đi kèm những bức ảnh cô khóa môi người tình đồng giới Kaitlynn Carter trên biển, trong hộp đêm. Mọi người chỉ trích cô cực đoan, nổi loạn, viển vông, vô trách nhiệm cộp mác ủng hộ tự do, bình đẳng, bảo vệ môi trường.

Một cô gái 27 tuổi bị nói nặng như thế cũng áp lực chứ. Mà chuyện nhà người ta, tôi biết gì đâu mà chê bai hay bênh vực. Tôi chỉ chắc chắn là một người vừa đẹp vừa giỏi vừa tài vừa làm nghệ sĩ thì làm sao mà không chứa sẵn máu điên trong người. Ai đến với cô thì phải biết điều đó. Tôi cũng nghĩ rằng một người xem chó, mèo, heo, ngựa như người thân thì cũng chả bao giờ xấu tính lâu với ai được. Họ có thể lập dị, ngông cuồng, nóng nảy nhưng luôn nỗ lực sống thật với cảm xúc của mình, kể cả khi phải phạm sai lầm.

Mother’s Daughter cũng quay cận cảnh dòng nước mắt lăn trên đôi má Miley nhưng lần này cô tiết chế hơn, gương mặt bình thản chứ không quằn quại khổ sở như trong MV Wrecking Ball sáu năm về trước. Có lẽ, cô nàng đã trưởng thành hơn, đã biết thản nhiên với niềm vui hay nỗi buồn, đã “sẵn lòng mang vết thương”. Tên của những dự án gần đây của cô đã nói lên điều đó: She Is Here, She Is There…

Nhưng chả hiểu sao, tôi vẫn cảm thấy sự thơ trẻ và ngọt ngào ẩn náu phía sau khát vọng khẳng định bản thân quá hầm hố của Miley. Đơn giản là vì từ “Hallelujah” đầu bài Mother’s Daughter. “Hallelujah” không chỉ là ca khúc gắn liền với tên tuổi Leonard Cohen mà còn là thanh âm biểu hiện lòng ngưỡng vọng dành cho Chúa. Miley vẫn là một con chiên ngoan đạo, chỉ là đang “hành đạo” theo cách của mình, đang cật vấn chính những điều cô từng xác tín.

***

Cũng chỉ vì cái tựa Con gái của mẹ, tôi bỗng nhớ đến bài hát cùng tên của nhạc sĩ Giao Tiên. Như một phản xạ.

Thuở xưa lơ xưa lắc, “once upon a time in quận Bình Thạnh”, quán cà phê đầu xóm “định hướng nghệ thuật” cho cả xóm bằng cặp loa thùng và cái đầu âm-li to tướng. Và thế là tôi cứ phải nghe đi nghe lại những lời này:

Mẹ thường bảo con thân gái đục trong

Mai kia mốt nọ con đi lấy chồng

Giờ thì ba má chìu cưng

Chẳng thèm liệu lo lấy thân

Lỡ mai về bên khó lòng.

 

Nhà người ta xem chẳng dễ gì đâu

Ba bên bốn họ nhìn ra ngó vào

Họ hàng cô bác thì đông

Mẹ chồng em dâu biết không?

Đứng ngồi nói năng lựa lời.

 

Dù người ta thương yêu

Con nhé đừng xem là thường

Xuất giá rồi thì tòng phu con nhé

Công ngôn dung đức hạnh

Trọn đời con thờ chồng

Giữ gìn tiếng sạch trong

Danh giá ta thủy chung.

 

Học hành đi nghe con gái mẹ ngoan

Mai kia mốt nọ còn đi lấy chồng

Dặm ngàn thân gái đục trong

Một lần xe hoa pháo hồng

Suốt đời khắc ghi trong lòng.

Bài hát ra đời cách đây nửa thế kỉ, về sau được viết cả lời tân cổ giao duyên, chắc là hợp lòng nhiều bà mẹ có con gái. Ca từ “sặc mùi” Khổng giáo, có vẻ nhạc sĩ đúc rút từ quan niệm xã hội truyền thống và bao nhiêu thế hệ, bao nhiêu cuộc đời phụ nữ Việt Nam mới viết được như thế. Nó hẳn nhiên đã gây xúc động, bịn rịn cho nhiều cô gái chuẩn bị chia xa gia đình ruột thịt để bước vào một vòm trời mới.

Và cũng vì cách nhau nửa thế kỉ lẫn nửa vòng trái đất nên hai bài hát không tránh khỏi những quan niệm trái ngược nhau một trời một vực. Con gái của mẹ Việt Nam được khuyên nhủ làm tất thảy mọi việc mà con có thể làm được khi còn độc thân, phải chuẩn bị các bí kíp sống chung với nhà chồng, kiểu như người Ai Cập phải thuộc Tử thư lúc mình còn sống. Con gái của mẹ học gì, chơi đâu cũng nhăm nhăm bổ sung thành tích vào CV xin học bổng chồng. Thay vì nhìn vào chính tâm hồn mình thì phải nhớ nhìn quanh nhìn quất để dò đường đoán ý, nỗ lực làm hài lòng tất thảy. Về nhà chồng nghĩa là tạm quên sống cho mình. Nhưng dẫu cho có ngoan ngoãn, hết lòng thế nào đi nữa thì mọi thứ vẫn phụ thuộc vào đục trong, hên xui con nhé. Không thể trách nhạc sĩ Giao Tiên, thậm chí phải cảm ơn ông vì đã giúp ghi nhận đúng cảm nghĩ về các cặp mẹ và con gái thuở ấy (biết đâu, cả thời này).

Nếu như con gái của mẹ Việt Nam chẳng nói năng chi thì con gái của mẹ Mỹ lại giành nói hết phần mình (hư quá!). Cô nói cô tràn đầy năng lượng. Cô bảo mọi người hãy tập trung nhìn chính cô nè. Và cô khẳng định mình đã trở lại để lấy vài điều gì đó (những điều cô hiểu rằng mình từng có mà đánh mất). Cho nên, cô cần tập trung sức lực, tâm thế. Và mẹ là nguồn cảm hứng phấn khởi, lạc quan cho sự tái xuất của cô. Rõ ràng, không cần mẹ chỉ vẽ từng chút một, tự thân mỗi cô con gái sẽ hợp nhất với mẹ khi cần thiết.

Sau khi nghe bài hát tràn trề sinh khí của Miley thì tôi tự nhiên muốn thiết lập một lời hiệu triệu khá bánh bèo:

Hỡi những cô con gái (kể cả con trai) của mẹ, cứ sống như mình mong muốn, cứ tìm kiếm những gì mình đang trăn trở, cứ hít thở và tận hưởng những điều đụng chạm tận đáy lòng mình. Nếu có ai đó tấn công hay cố làm mình đau đớn, điều đầu tiên phải nhớ mình là con gái của mẹ, KHÔNG ĐƯỢC PHÉP để bất kì ai làm mình tổn thương dai dẳng, vì như vậy là phản bội lại mục tiêu sinh con ra cuộc đời này của mẹ. Nếu cần, cứ mượn lời em Miley “Don’t fuck with my freedom!”, thậm chí Việt hóa cũng được: “Đan Mạch, đừng xộc vào đời tư chụy Ba nha mấy cưng!”.

Diễm Trang