Home Ga phim Viết về “Vùng Đất Linh Hồn”

Viết về “Vùng Đất Linh Hồn”

77
Vùng Đất Linh Hồn

“Nếu như trẻ em trên thế giới không thể xem được thì chẳng có ý nghĩa gì” (世界の子ど もが見られなくては意味がない). Đó là điều mà “cha đẻ” của xưởng phim hoạt hình Ghibli, đạo diễn Miyazaki Hayao đã chia sẻ trong buổi phỏng vấn về bộ phim Vùng Đất Linh Hồn.

Dù bộ phim được sinh ra và dành cho trẻ em trên toàn thế giới, nhưng có lẽ nhiều người lớn cũng bị cuốn theo và dành thời gian để xem đi xem lại nhiều lần.

Nếu để nói ví von cho sức hấp dẫn của Vùng Đất Linh Hồn, mình sẽ dùng hình ảnh Búp Bê Matryoshka. Mỗi lần xem là mình lại nhìn thấy thêm một lớp câu chuyện, mở ra một bài học ý nghĩa từ các tình tiết của bộ phim. Chính vì vậy Vùng Đất Linh Hồn là một bộ phim để hiểu sâu và nhìn thấy được vẻ đẹp trọn vẹn của nó, có lẽ chỉ xem một lần thôi là chưa đủ.

Vì bộ phim đã được chiếu từ rất lâu, cũng như có rất nhiều bài phân tích hay đánh giá về bộ phim, nên trong phạm vi có thể, thay vì nói lại về bài học chỉ trích lòng tham của con người hay giá trị của lao động, mình sẽ tập trung viết và bóc tách các lớp câu chuyện có lẽ chưa (hoặc ít) được đề cập đến.

1/ Tạo Hình Chihiro Và Haku

Nếu như các bộ phim người thật đóng thì ngoại hình của nhân vật sẽ có những khuôn khổ giới hạn nhất định. Trong thế giới phim hoạt hình, của sự tưởng tượng thì nhà sản xuất có thể dễ dàng phá vỡ rào cản đó. Dẫu vậy, trong Vùng Đất Linh Hồn nhân vật nữ chính Chihiro chỉ được “ban phát” cho một ngoại hình bình thường, không xinh đẹp (可 愛くない).

Khi được hỏi: Tại sao Haku lại được tạo hình đẹp trai đến như vậy? Câu trả lời của đạo diễn Miyazaki Hayao là: “Tôi hoàn toàn không có chủ đích như vậy. Chỉ đơn thuần là, nếu có nữ thì sẽ có nam, nếu có nam thì sẽ có nữ. Vì thế giới chúng ta được hình thành như vậy, nên nếu như nhân vật chính xấu xí rồi, mà không có thiếu niên đẹp trai mang khuôn mặt trắng trẻo thì bộ phim sẽ buồn chán lắm. (Nguyên văn: こういうふうにするつもりは全然なかったんです。ただ女がいれば男が いるし、男がいれば女がいる。そうやって世界ができているわけで、主人公がブスなん だから白面の美少年がいないとつまらないかなと思っただけなんです)

Sự đối lập về mặt ngoại hình, như một cách để phản ánh thế giới thực tại. Chúng ta đang sống trong một xã hội mà mỗi người là một cá thể độc lập, từ từng cá thể đó hình thành nên “sự đa dạng” (diversity). Có nam, có nữ, có mập có gầy, có cao có thấp,… Dẫu ngoại hình có không nổi bật, nhưng khi dõi mắt theo suốt hành trình của Chihiro, nhìn thấy cách mà Chihiro “chạm” vào thế giới xung quanh và dần dần được mọi người quý mến. Chúng ta có lẽ sẽ nhận ra một điều là: “Sự hấp dẫn của con người, do chính con người tạo ra” (人の魅力は自分が作るもの).

Note: Ở đây mình dùng chữ “chạm”. Lý do vì khác với nhiều bộ phim khác, thông thường khi mà nhân vật chính trải qua các cuộc hành trình, vượt qua thử thách thì sẽ có những “sự trưởng thành” vượt bậc. Tuy nhiên đối với một cô bé mười tuổi như Chihiro thì “sự trưởng thành” có phải là điều quan trọng nhất? Có lẽ thay vào đó, thì là một thứ gì đó “nhẹ nhàng hơn”. Đó là việc biết đến sự đa dạng muôn màu của thế giới (giống như ý nghĩa cái tên của Chihiro). Để dễ hình dung thì nó giống như kiểu là đưa cho bạn đọc một quyển sách. Bạn tự do mở qua tất cả trang sách, nhưng bạn không bắt buộc phải đạt được muời điểm trong một bài kiểm tra mà đề bài của nó là các câu hỏi liên quan đến nội dung quyển sách đó.

2/ Lời Kêu Cứu Từ Đại Dương

Khi vị thần sông (河の神) bay đi để lại đầy những rác thải và bụi vàng ở Tiệm Dầu (Aburaya). Mình lập tức liên tưởng đến một cảnh trong truyện Doraemon khi mà Nobita câu phải rác thải từ dưới biển (*nếu mình nhớ không nhầm là bộ phận của cái xe đạp). Điểm chung của cả hai hình ảnh đó là nhằm mục đích phản ánh thực trạng ô nhiễm nước, khi mà chúng ta thả cần câu xuống bên dưới thì thứ mà chúng ta nhận được không phải là cá tôm. Có lẽ dòng sông, mở rộng ra là biển cả và đại dương là một “ân huệ” của tự nhiên ban tặng cho con người. Hiện tại nó đang trong trong tình trạng báo động, phải cất lên tiếng kêu cứu. Nhưng may mắn thay, câu chuyện vẫn chưa kết thúc. Nếu con người chịu bỏ công sức ra, “gột sạch” cho nó, nhất định nó sẽ tưởng thưởng lại cho con người bằng những “sự giàu có, trù phú” mà nó mang trong mình.

3/ Đừng Bao Giờ Quên Đi Cái Tên Của Chính Mình

Hầu như coi xong phim thì mọi người đều dễ dàng nhận ra Haku chính là vị thần, hiện thân của con suối ở gần nhà của Chihiro hồi nhỏ. Tuy nhiên dòng suối đó đã bị chôn lấp hoàn toàn. Có lẽ bởi vì sự phát triển của quá trình đô thị hóa, người ta phải san lấp đi để lấy không gian xây nhà dựng cửa. Dẫu vậy từ những mảnh kí ức, từ những cảm giác được chạm vào nước của dòng suối thuở bé, một lúc nào đó Chihiro lại được “gặp gỡ” và nhận được sự giúp đỡ từ Haku.

Có lẽ mỗi thực thể tồn tại đều mang theo một cái tên. Dẫu như “thực thể” đó không còn thực sự tồn tại trên thế giới này, dẫu chúng ta không còn nhìn thấy nó trực tiếp nữa, chỉ cần chúng ta không quên đi cái tên của nó, thì nó vẫn tồn tại ở đâu đó, xung quanh chúng ta. Và ngay cả chính chúng ta, nếu như muốn khẳng định sự tồn tại của bản thân trong xã hội đang ngày càng hỗn loạn, thì điều đầu tiên cần nhớ, đó là đừng bao giờ quên đi cái tên của chính mình.

4/ Cảnh Sắc Tươi Đẹp Trên Thế Gian Này

Một trong những cảnh sắc đẹp đẽ và bình yên nhất xuất hiện trong bộ phim là khi đoàn tàu chạy trên mặt nước trong hành trình đi đến Đáy Của Đầm Lầy (沼の底) – nơi ở của Zeniba. Khi được hỏi là đường tàu kì bí đó sẽ nối đến đâu? Đạo diễn Miyazaki Hayao đã trả lời: “Tại sao, người bình thường không quan tâm đến thế giới xung quanh mình đang sống, mà lại quan tâm đến như thế chuyện xảy ở trong câu chuyện” (Nguyên văn: 普段自分が生きている世界や周りのことに関心を持たない人が、どうし て物語の中のことにだけそんなに関心を持つんですか)

Có lẽ cảnh sắc tuyệt đẹp trên chuyến tàu đó và câu trả lời của đạo diễn Miyazaki Hayao như là một cách nhắc nhở nhẹ nhàng với mọi người là: Thế giới thực tại xung quanh chúng ta vẫn luôn tồn tại rất nhiều những thứ tuyệt vời, những thứ tốt đẹp mà chúng ta chưa cảm nhận hết được. Chỉ cần bước ra ngoài, không chừng chúng ta có thể “gặp gỡ” được.

5/ Những Điều Quan Trọng Với Chúng Ta Cũng Không Chừng Đang Xa Dần Mà Chúng Ta Không Hề Hay Biết

Trong mối quan hệ gia đình, giữa bố mẹ và con cái, thì việc trao gửi yêu thương như thế nào mới là đúng đắn? Có lẽ chẳng ở đâu tồn tại cuốn cẩm nang nuôi dạy con cái hoàn hảo cả bởi mỗi con người, mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập và mang những bản sắc riêng biệt.

Một trong những cách trao gửi yêu thương mà Yubaba dành cho con của mình (Bo chàn) là nhốt con của mình ở trong phòng vì sợ ra ngoài sẽ bị đau ốm, bệnh tật. Sau đó thì nuông chiều bằng việc cung cấp cho đủ thứ đồ ăn và đồ chơi.

Yubaba là người có sức mạnh, có của cải vật chất, có tình yêu thương đối với con của mình. Tuy nhiên Yubaba dường như chưa thấu hiểu được người con của mình. Điều gì là quan trọng, điều gì là cần thiết đối với con của mình?

Chính vì sự không thấu hiểu đó, mà tưởng chừng như là ở bên cạnh “điều quan trọng”, nhưng “điều quan trọng” đó đang dần dần rời xa, và một lúc nào đó biến mất mà chúng ta không hề hay biết.

Vùng Đất Linh Hồn

6/ Lời Cuối

Mình thích một đoạn văn trong bài phát biểu “Bức Tường Và Quả Trứng” của tiểu thuyết gia Murakami Haruki khi nhận giải thưởng về Văn Học ở Jerusalem: “Tiểu thuyết gia khi nói dối một cách tinh xảo, nếu nói theo một cách khác, chẳng phải đó là việc đưa sự thật đến một vị trí mới, chiếu một ánh đèn khác vào, sau đó dựa vào việc tạo ra những yếu tố hư cấu để biểu thị hình hài của sự thật hay sao. Hầu hết các trường hợp, việc nắm bắt hình dáng nguyên thủy chính xác của sự thật, thực chất là điều không thể. Chính vì suy nghĩ như vậy, tôi một lần đưa sự thật vào thế giới hư cấu, sau đó dựa vào việc biên dịch ngôn từ trong thế giới hư cấu đó, để nhử và bắt lấy sự thật được ẩn nấp bên trong.”

(Nguyên văn: 小説家が巧妙な嘘をつく、言いかえると、小説家が真実を新たな場所に 移しかえ、別の光をあて、フィクションを創り出すことによってこそ、真実はその姿を 現すのではないかと。ほとんどの場合、真実を正確に原型のまま把握することは実質的 に不可能です。そう考えるからこそ、私は真実を一度フィクションの世界へと置き換え、 その後フィクションの世界から翻訳してくることによって、隠された場所に潜む真実を おびき寄せ、その尻尾を掴み取ろうとしているのです).

Có lẽ điểm giao thoa giữa tiểu thuyết gia Murakami Haruki và đạo diễn Miyazaki Hayao là: “Đưa sự thật đến một vị trí mới, chiếu một ánh đèn khác vào, sau đó dựa vào việc tạo ra những yếu tố hư cấu để biểu thị hình hài của sự thật”.

Thay vì trực tiếp, phê phán gay gắt con người và xã hội ở thế giới thực tại, đạo diễn Miyazaki Hayao đã dẫn dắt mọi người đi vào “Vùng Đất Linh Hồn”, dùng câu chuyện kì bí diễn ra ở thế giới đó, để cho con người nhận thức và rút được ra các bài học cho riêng mình một cách “nhẹ nhàng và đầy nhân văn”. Và với bản thân mình ánh đèn của bác Miyazaki Hayao, của Studio Ghibli thật sự là một ánh sáng dịu dàng, ấm áp, có thể sưởi ấm con tim của tất cả mọi người.

Đặng Vinh Quang